vergrootglas
arrow Ga terug

video
avatar

Doclines NL

8 maart om 17:23

‘Kinderen kreeg je destijds – het overkwam je’

Volwassenen met een KOPP/KOV-verleden

Illustratie: Loes Jongerling

Wat zijn de gevolgen van opgroeien met een ouder met een psychische aandoening en/of verslaving? In de derde aflevering van deze reeks: het verhaal van Emma, die ervan overtuigd is dat haar overgevoeligheid voor de gemoedstoestand van anderen, waar ze tot op heden last van heeft, veroorzaakt is door het huiselijk geweld van haar vader. 

Het is stipt zes uur als de familie klaar zit om te eten. Hoe de vlag van Emma’s vader er vandaag bij hangt, is de vraag. Zingt Emma te hard, staat de radio te luid of eet ze te snel? Plots vliegt er een bord tegen de muur, wordt de tafel omver geduwd en worden er klappen uitgedeeld.

De woede-uitbarstingen van haar vader, waarvan de aanleiding gering kon zijn, waren een terugkerend fenomeen. “Of hij was de vrolijke, the-sky-is-the-limit-vader, óf hij was de in zichzelf gekeerde, ongeïnteresseerde man met af en toe een woedeaanval”, zegt de 50-jarige Emma, die opgroeide met een vader met een bipolaire stoornis, een ziekte die zich uit in manische en depressieve perioden.

Vlucht in toneel
Emma werd geboren in een journalistenfamilie als jongste in een gezin met drie kinderen, allen meisjes. Ze was een vrolijk, levenslustig kind dat wegdroomde in haar eigen fantasiewereld. Ze deed mee aan audities voor verschillende toneelstukken. Acteren bleek een manier te zijn om iets te verhullen – maar ook een manier om zichzelf te zijn. “In theater kon ik ontsnappen, het werkte bevrijdend”, vertelt Emma. Zwijgend werd de thuissituatie door Emma en haar zussen meegetorst naar school. De moeder van Emma hield – in overlevingsstand – het gezin draaiende. Gewoon doorgaan en het verstand op nul, zo omschrijft ze haar moeder uit haar jeugd. De effecten van de ziekte van haar vader waren gigantisch op de familie. Toch was het stilzwijgen van haar moeder geen keuze, maar een ‘overlevingsstrategie’, meent ze.

Wie naar haar vader keek, zag een intelligente, charmante en goedlachse man, zegt Emma, over haar vader die verschillende functies bekleedde en succesvol journalist was. Dat ze thuis werd blootgesteld aan huiselijk geweld en kindermishandeling, was ondenkbaar voor de omgeving. Toen maatschappelijk werkers na verloop van tijd toch alarm sloegen, keerde haar moeder zich tegen de pogingen voor hulp. “Terwijl ik dacht: waarom heb je mijn zussen en mij niet beschermd?”, zegt ze.

Contactbreuk familie
Een ommekeer in het gezin is een vakantie naar Hongarije die volledig escaleert, aldus Emma, die toen zestien jaar oud was. “Ik schaamde me dood”, zegt ze, over het moment waarop haar vader uit het niets driftig en al brullend tuinstoelen in het rond gooide. Ze richtte zich tot haar moeder: “Ik ga weg”, waarna haar moeder antwoordde: “Dan ga ik met je mee.”

Haar moeder voelde zich zelfverzekerd genoeg om te scheiden en zijzelf en haar zussen verbraken definitief het contact. Toch is na een jarenlange breuk het contact tussen vader en dochter hersteld. Want, ze had veel vragen. Waarom kreeg haar vader kinderen, als hij dat niet ambieerde? Emma: “Het was een moeilijk gesprek en hij had lang niet alle antwoorden paraat. Maar dat hij daarvoor open stond, getuigde van karakter.” Ze ontdekte dat haar vader destijds niet zo nadacht over de consequenties van kinderen krijgen, want “kinderen kreeg je destijds, het overkwam je.”
Eens in de twee jaar bezoekt ze haar vader om herinneringen te overschrijven. “Zodat ik kan zien dat we in het heden leven en de nare herinneringen niet naar boven komen.”

Zintuigen op scherp
Het trauma van er niet toe doen, dom zijn en minderwaardig zijn, is niet beklijfd. Toch staan alle zintuigen van Emma op scherp – zeker voor gevoelens van anderen. Door het voortdurende aanpassingsvermogen, ontwikkelde ze een constante overgevoeligheid. “In een ruimte ben ik de eerste die in de gaten heeft wie uit z’n hum is of hulp nodig heeft”, zegt ze, waardoor ze – naar eigen zeggen – te weinig oog heeft voor zichzelf.  

De rol van de school
Het is dan ook geen toeval dat ze zich als dramadocente omschoolde tot gezinsbegeleider voor jongvolwassenen en later tot maatschappelijk werker op een school voor kinderen met een verstandelijke beperking. Ook bekleedt ze de functie van aandachtsfunctionaris kindermishandeling en is ze het aanspreekpunt bij vermoedens van huiselijk geweld op haar school. “Ingrijpen van de Jeugdzorg probeer ik te voorkomen – eerst wil ik in gesprek met ouders en probeer ik het probleem preventief aan te pakken”, zegt Emma. Ondanks haar eigen ervaringen in de jeugd, pikt ze de KOPP/KOV-kinderen* er niet altijd uit: “Er zijn van die mooie lijstjes met kenmerken. Je moet ze maar herkennen hoor…”, zegt ze. “Bovendien is school een uitlaatklep voor kinderen, een plek waar ze even niet aan thuis hoeven te denken.” 

Hoe kunnen we meer oog hebben voor deze kinderen? Daar hoeft Emma niet lang over na te denken: “Door te bemiddelen met ouders en te verwijzen naar zorgverleners, al moet dat onder schooltijd. We kunnen dit als school niet negeren, ook al zijn wij geen zorgaanbieder. Wat dat betreft kan het reguliere onderwijs een voorbeeld nemen aan het Speciaal Onderwijs.”

Op verzoek van de geïnterviewde is de naam Emma gefingeerd. 

*KOPP/KOV, voorheen KOPP/KVO, staat voor Kinderen van Ouders met Psychische Problemen (KOPP) en Kinderen van Ouders met een Verslaving (KOV). Het kan gaan om één of beide ouders. Nederland telt volgens het Trimbos Instituut jaarlijks 405.000 ouders met een psychische stoornis en/of verslaving.

Wil je meer verhalen lezen over volwassenen met een KOPP/KOV-verleden? Klik dan hier voor deel 1 en hier voor deel 2.

Tekst: Gaiwa Slooten


Opmerkingen

Alle opmerkingen bekijken

Er zijn nog geen opmerkingen geplaatst.